Krosno

Ten artykuł dotyczy miasta na Podkarpaciu . Zobacz też: inne znaczenia tego słowa .

Współrzędne: 49°41"00" N 021°45"00" E

Krosno
Herb Krosna Flaga Krosna
Dewiza : Niepowtarzalne miasto w wyjątkowym miejscu
Województwo	podkarpackie
Prawa miejskie	ok. 1342
Prezydent	Piotr Przytocki
Powierzchnia	43,48 km
Położenie	49° 41" N 21° 45" E
Wysokość	260 m n.p.m.
Liczba mieszkańców   ( 2004 )  - liczba ludności  - gęstość	48060 1105 os./km
Strefa numeracyjna (do 2005 )	(+48) 13
Kod pocztowy	38-400
Tablice rejestracyjne	RK
TERC10 ( TERYT )	186101 1
Miasta partnerskie	Edewecht ( Niemcy ), Sátoraljaújhely ( Węgry ), Zalaegerszeg (Węgry),
Położenie na mapie Polski
Urząd miejski 3 ul. Lwowska 28a, ul. Staszica 2 38-400 Krosno tel. (13) 43 675 43 - centrala; ( e-mail )
Strona internetowa miasta

Krosno , miasto powiat grodzki w województwie podkarpackim , również siedziba powiatu krośnieńskiego .

Położone na wysokości ok. 260 m n.p.m. w południowej części województwa podkarpackiego , przy ujściu rzeki Lubatówki do Wisłoka . Mieści się ono na obszarze Kotliny Krośnieńskiej wchodzącej w skład Pogórza Środkowobeskidzkiego . Krosno określano niegdyś "małym Krakowem ".

Od zachodu Kotlina Krośnieńska graniczy z Jasielską, a na wschodzie z Zarszyńską. Nad Krosnem wznosi się tzw. Pasmo Odrzykońskie, z wyróżniającymi się kulminacjami Królewskiej Góry (554 m n.p.m.) i Suchej Góry (585 m n.p.m.). U podnóża pierwszej znajduje się zamek "Kamieniec" , a na szczycie drugiej wieża przekaźnikowa stacji telewizyjnej.

Miasto Krosno urzeka pięknem średniowiecznych kościołów i zabytkowych kamieniczek usytuowanych głównie w obrębie Rynku, który mieści się na wzniesieniu ok. 277 m n.p.m. Od 30 czerwca 1975 do 31 grudnia 1998 miasto było stolicą województwa krośnieńskiego . Obecnie Krosno jest miastem na prawach powiatu, a także siedzibą władz powiatu krośnieńskiego obejmującego swym zasięgiem tereny dziewięciu okolicznych gmin.

Krosno znajduje się w Euroregionie Karpackim , w skład którego wchodzą przygraniczne tereny Polski, Słowacji , Ukrainy , Węgier i Rumunii .

Podział administracyjny miasta

Dzielnice Krosna

Śródmieście Krościenko Niżne os. Ks. Markiewicza os. Grota-Roweckiego
Zawodzie Białobrzegi os. Turaszówka os. Tysiąclecia os. Południe
Polanka os. Traugutta Suchodół

 

Historia

Fragment rynku krośnieńskiego w 20-leciu międzywojennym XX wieku

Krośnieński rynek

Rynek

Krośnieński Kościół Farny

Dzwonnica

Studnia na Rynku

Pomnik Józefa Piłsudskiego na Rynku

Gmach sądu

Zakon Kapucynów

Budynek I LO

• 1282 - Pierwsza historyczna wzmianka o Krośnie. W dokumencie księcia krakowskiego Leszka Czarnego wystawionym dla biskupstwa lubuskiego Krosno zostało wymienione jako jedno z 34 posiadłości biskupstwa.
• ok. 1300 - powstaje pierwsza budowla sakralna w Krośnie (obecnie prezbiterium Kościoła Franciszkanów).
• 1340 - w wyniku przyłączenia Rusi Halickiej przez Kazimierza Wielkiego Krosno trwale weszło w skład Korony, ziemia sanocka , województwo ruskie .
• 1342 - Powstanie parafii krośnieńskiej. Początek budowy krośnieńskiej Fary.
• połowa XIV w. - Kazimierz Wielki lokuje miasto na prawie niemieckim .
• 1365 - Kazimierz Wielki zezwala na wybudowanie w mieście postrzygalni i ram sukienniczych.
• 1367 - Pierwsze wzmianki o wznoszeniu obwarowań miejskich. Również w tym samym roku Kazimierz Wielki potwierdza sprzedaż dziedzicznego wójtostwa w Krośnie przez dotychczasowych wójtów Michała i Janusza na rzecz Peszka z Tarnowa.
• 1399 - Miasto Krosno otrzymuje od Władysława Jagiełły grunty wsi Szczepańcowa Wola.
• 1403 - Krośnieński cech rzeźników otrzymuje statut. Jest to jeden z najstarszych dokumentów cechowych zachowanych w Polsce.
• 1413 - W Krośnie istnieją dwie szkoły.
• wiek XV - Krosno staje się znaczącym ośrodkiem produkcji płócien i barchanów. Na przedmieściu krakowskim powstaje kościół i szpital św. Ducha.
• 1460 - Wybudowanie na Zawodziu kościoła pw. św. Wojciecha .
• 1461 - Kazimierz Jagiellończyk zezwala na wybudowanie w mieście drewnianego wodociągu prowadzącego z ujęcia wody na Lubatówce. Był to jeden z pierwszych wodociągów miejskich w Polsce. Wodociąg funkcjonował do początku XIX w.
• 1473 i 1474 r.- Zwycięskie odparcie przez Krosno dwóch najazdów węgierskich.
• 1482 - Miasto dziesiątkuje zaraza.
• 1500 - Krosno trawi groźny pożar.
• XVI w. - Okres największego rozkwitu i znaczenia miasta. Krosno zostaje otoczone podwójnym łańcuchem murów miejskich jako jedno z niewielu miast w Polsce. Miasto jest silnym ośrodkiem handlu, przede wszystkim suknem oraz winem węgierskim. Krosno liczy ok. 4 tys. mieszkańców.
• 1523 - Rada Miejska wykupuje wójtostwo z prywatnych rąk za kwotę 2400 florenów.
• 1530 - Powstanie w Krośnie zboru luterańskiego.
• lata 30. XVI w. - Rozpoczęcie budowy zewnętrznej linii murów obronnych od strony południowej i zachodniej.
• 1559 - Zygmunt August nadaje miastu prawo składu towarów przywożonych z Węgier, ustanawia trzeci jarmark, przyznaje dochody z podatku od trunków na budowę murów miejskich.
• 1614 - Sprowadzenie do Krosna jezuitów, którzy w krótkim czasie organizują renomowane kolegium.
• 1618 - W dziele G. Brauna i F. Hogenberga "Civitates orbis terrarum" zostaje zamieszczony widok Krosna.
• 11 września 1638 - Gwałtowny pożar w mieście.
• 1638 - 1646 - Gruntowna przebudowa kościoła farnego.
• 1639 - Odlany zostaje w miejscowej ludwisarni dzwon Urban .
• 1656 - Powracający do Polski Jan Kazimierz zatrzymuje się w mieście i stąd wydaje manifest wzywający chłopów do walki ze Szwedami.
• 1657 - Miasto zwycięsko odpiera najazd wojsk Rakoczego .
• 1661 - Jan Kazimierz wydaje przywilej na dwa nowe jarmarki w mieście.
• wiek XVIII - Okres powolnego upadku miasta. Stopniowa likwidacja murów miejskich. Upadek handlu i rzemiosła.
• 1753 - Sprowadzenie do miasta zakonu Kapucynów , którzy na placu na zewnątrz linii obwarowań miejskich wznoszą kościół i klasztor (budowę ukończono w 1811 r.).
• 1764 - Stanisław August Poniatowski potwierdza przywileje dla miasta.
• 1772 - Na skutek I rozbioru Polski Krosno zostaje zajęte przez Austriaków .
• 1774 - Otwarto gimnazjum państwowe w miejscu zlikwidowanego rok wcześniej kolegium jezuickiego.
• 1846 - W czasie rabacji chłopskiej podczas napadu na dwór Tytusa Trzecieskiego w Polance zostaje pobity Wincenty Pol .
• 1867 - utworzenie powiatu krośnieńskiego. Miasto zostaje powiększone o tereny wsi Guzikówka.
• 1872 - W pożarze miasta spłonęło niemal całe wyposażenie kościoła Franciszkanów.
• 1874 - Powstanie Towarzystwa Zaliczkowego.
• 1884 - Do miasta została doprowadzona Kolej Transwersalna łącząca Čadcę z Husiatynem .
• 1887 - Powstanie szkoły tkackiej.
• 1892 - Powstanie Towarzystwa Gimnastycznego "Sokół" .
• 1895 - Powstanie Seminarium Nauczycielskiego Męskiego.
• 1898 - Powstanie Szkoły Rolniczej w Suchodole.
• 1900 - Utworzenie Szkoły Realnej (obecnie I liceum Ogólnokształcące ).
• 1901 - Utworzenie przez Michała Mięsowicza Pierwszej Krajowej Fabryki Zegarów Wieżowych (funkcjonującej do 1938 r.)
• 1905 - Uruchomienie rafinerii ropy naftowej. Miasto staje się znacznym ośrodkiem przemysłu naftowego .
• 1914 - Uruchomienie pierwszej elektrowni.
• 1914 - Wybuch I wojny światowej. W trakcie walk rosyjsko-austriackich miasto kilkakrotnie przechodzi z rąk do rąk.
• 1918 - Miasto uzyskuje zgodę na budowę międlarni i przędzalni lnu - późniejsze Zakłady Przemysłu Lniarskiego "Krosnolen".
• 1919 - Rozpoczęcie budowy gazociągu.
• 1920 - Rozpoczęcie budowy zakładów szklarskich (obecnie Krośnieńskie Huty Szkła ). Krosno staje się w Polsce największym ośrodkiem przemysłu szklarskiego.
• 1924 - Powiększenie obszaru miasta o tereny wsi Krościenko Niżne oraz Białobrzegi.
• 1928 - Rozpoczęcie budowy Zakładów Gumowych "Wudeta".
• 1932 - Otwarcie lotniska w Krośnie.
• 1938 - Przeniesienie z Bydgoszczy do Krosna Szkoły Lotniczej.
• 8 września 1939 r.- zajęcie miasta przez Niemców.
• 11 września 1944 r.- odbicie miasta przez wojska sowieckie.
• 1945 - Powstanie Państwowej Stacji Traktorów i Maszyn Rolniczych, późniejszej Fabryki Amortyzatorów "Polmo". Powstanie warsztatu szybowcowego, późniejszej WSK. Reaktywowanie Gimnazjum Naftowego, obecnie Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych nr 4 im. Ignacego Łukasiewicza.
• 1946 - Powstanie Fabryki Obuwia Sportowego.
• 1954 - Otwarcie Muzeum Ziemi Krośnieńskiej PTTK, obecnie Muzeum Podkarpackie.
• 1958 - Przyłączenie do miasta wsi Suchodół .
• 1966 - Powiększenie miasta o wieś Polankę .
• 1972 - Przyłączenie do Krosna obszaru wsi Turaszówka .
• 30 czerwca 1975 - W związku z reformą administracyjną zlikwidowano powiat krośnieński. Krosno stało się stolicą nowo utworzonego województwa krośnieńskiego. Powstanie (na bazie wcześniejszego Domu Kultury "Górnik") Wojewódzkiego Domu Kultury.
• 8 grudnia 1975 - oddanie do użytku tzw. obwodnicy, odcinka drogi krajowej nr 28 omijającego od południa centrum miasta.
• 1982 - Powstanie Biura Wystaw Artystycznych.
• 1989 - Utworzenie Muzeum Rzemiosła.
• 1990 - Powstanie Nauczycielskiego Studium Języków Obcych.
• 1992 - Przeniesienie z Miejsca Piastowego do Krosna Liceum Sztuk Plastycznych.
• 10 czerwca 1997 - W mieście przebywa Papież Jan Paweł II . W trakcie Mszy św. na krośnieńskim lotnisku zostaje kanonizowany bł. Jan z Dukli . Papież dokonuje także poświęcenia kościoła pw. św. Piotra i św. Jana z Dukli. Szacuje się że we Mszy św. brało udział ok. 0,5 mln wiernych.
• 1 stycznia 1999 - Reforma administracyjna kraju. Likwidacja województwa krośnieńskiego. Miasto Krosno otrzymuje prawa powiatu, utworzono także powiat krośnieński obejmujący tereny dziewięciu okolicznych gmin.
• 1999 - Utworzenie Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Krośnie.
• 1999 - 2000 - W wyniku badań archeologicznych odkryto relikty Ratusza krośnieńskiego
• 10 września 2000 - Oddanie do użytku nowoczesnej oczyszczalni ścieków.
• 31 grudnia 2003 - Oddanie do użytku hali sportowo-widowiskowej.
• 15 sierpnia 2005 - Odsłonięcie pomnika Józefa Piłsudskiego .
• 8 stycznia 2006 - W Krośnie odbył się wojewódzki finał 14 Wielkiej Orkiestry Świątecznej Pomocy
• 28 września 2006 - otwarcie Zakładu Unieszkodliwiania Odpadów.

Znani ludzie związani z Krosnem

• Paweł z Krosna (między 1470 a 1474 - 1517 ), poeta renesansowy
• Marcin z Krosna (ok. 1502 - 1561), wykładowca Akademii Krakowskiej
• Stanisław Oświęcim (ok. 1605 - 1657 ), szlachcic, dworzanin Władysława IV Wazy , bohater romantycznej legendy
• Robert Wojciech Portius (zm. 1661 ), wybitny mieszczanin pochodzenia szkockiego
• Maciej Stęczyński , ( 1814 - 1890 ), poeta, podróżnik i rysownik
• Ignacy Łukasiewicz ( 1822 - 1882 ), wynalazca lampy naftowej , ojciec przemysłu naftowego , społecznik
• Seweryn Bieszczad ( 1852 - 1923 ), malarz realista
• Andrzej Lenik ( 1864 - 1929 ), rzeźbiarz
• Franciszek Pik-Mirandola ( 1871 - 1930 ), młodopolski poeta
• Jan Szczepanik ( 1872 - 1926 ), wybitny wynalazca, zwany "Polskim Edisonem"
• Władysław Gomułka ( 1905 - 1982 ), polityk, I sekretarz KC PZPR
• Lora Szafran (ur. 1960 ), wybitna wokalistka jazzowa
• Robert Rozmus (ur. 1963 ), aktor, showman i konferansjer
• Robert Biedroń (ur. 1976 ), politolog, polityk SLD , prezes Kampanii Przeciw Homofobii

Zabytki

Krosno było nazywane Małym Krakowem - Parva Cracovia.

• Kościół Farny pod wezwaniem św. Trójcy - mury gotyckie z barokowym wystrojem oraz barokowa dzwonnica z chełmem z blachy miedzianej. W czasie działań II wojny światowej uległa zniszczeniu sygnaturka , której już nie odtworzono podczas remontu. Dzwon Urban jest jednym z większych w Polsce.
  Kościół Farny ma kilka pięknych kaplic: św. św. Piotra i Pawła , Matki Boskiej Szkaplerznej, św. Wojciecha , św. Jana Nepomucena , św. Anny . Wśród fundatorów wyróżnia się rodzina Portiusów(Porcjuszów). W ołtarzu głównym znajduje się obraz pędzla weneckiego malarza Tomasza Dolabelli. Polichromię ścian prezbiterium wykonał w 1899 r. Franciszek Daniszewski .
  W kościele znajduje się też gotycki obraz na desce z drugiej połowy XV wieku pędzla Jakuba Trwałego z Krakowa przedstawiający Koronację Matki Boskiej przez Trójcę Świętą.
  Wśród nowszych obrazów znajduje się Św. Teresa namalowana przez ówczesnego ucznia gimnazjum , malarza Stanisława Witowskiego-Iskrzyniaka , w roku 1926 .
  Z okazji beatyfikacji i kanonizacji siostry Faustyny Kowalskiej w kościele umieszczono obraz "Jezu Ufam Tobie".
  W roku 2004 archeolog Jan Gancarski prowadził wykopaliska w krypcie Fary, gdzie odkryto nieznane wcześniej sarkofagi biskupów.
• Kościół i Klasztor oo. Franciszkanów ma kilka pięknych kaplic, wśród nich Kaplica Oświęcimów pw. Najświętszej Panny Marii i św. Stanisława ze Szczepanowa . Według legendy Anna i Stanisław Oświęcimowie byli parą zakochanych, którzy z racji pokrewieństwa starali się o zezwolenie na małżeństwo.
• Kościół i Klasztor oo. Kapucynów .
• Kościół filialny pod wezwaniem św. Wojciecha wzniesiony około połowy XV wieku. W końcu XVIII wieku , opuszczony i zagrożony zniszczeniem. W połowie XIX wieku poddany został remontowi i na nowo poświęcony w 1856 r. Całkowicie przebudowany (z zachowaniem ogólnych proporcji poprzedniej świątyni) w 1903 r. wg projektu architekta Tadeusza Stryjeńskiego . Remontowany w latach 40. XX w. , po uszkodzeniach spowodowanych działaniami wojennymi i w latach 60. XX wieku.
• Kaplica Emaus przy ul.Kletówka.
• Pałac Biskupi znajduje się w nim Muzeum Podkarpackie . Przejściowo do ok. 1970 r. znajdowała się w nim Państwowa Szkoła Muzyczna w Krośnie .
• Zabytkowe kamienice z podcieniami w Rynku. W okresie województwa zostały one odrestaurowane.
• Cmentarz żydowski (kirkut) - założony w XIX wieku. W 1944 roku został wysadzony przez niemieckie wojska okupacyjne (los cmentarza podzieliła również synagoga, która była zlokalizowana przy ulicy H. Sienkiewicza), zaś ocalałe macewy posłużyły jednemu z mieszkańców podkrośnieńskiej wsi do podmurowania domu. Staraniem działaczy żydowskich odzyskane i przeniesione z powrotem na kirkut. Obecnie cmentarz jest mocno zaniedbany, mimo to można tu znaleźć kilka ciekawych grobów. Kirkut jest położony pomiędzy parkiem miejskim a ogródkami działkowymi w dzielnicy Zawodzie, w okolicach ulic Pawła Findera i Seweryna Goszczyńskiego, wśród domów prywatnych. Nie jest to duża nekropolia, a wynika to stąd, że w Krośnie nie było tradycji osiedlania się Żydów. Związane to było z dwoma powodami:

1. do 1772 roku (do zajęcia Krosna przez zaborcze wojska austriackie), Krosno posiadało przywilej królewski (potwierdzony po raz ostatni przez króla Stanisława Augusta Poniatowskiego w 1764 roku) Non tolerandis Judeis , na mocy którego Żydzi mieli zakaz osiedlania się w Krośnie, zaś mieszczanie za zabicie Żyda z Korczyny lub Rymanowa nie ponosili żadnej odpowiedzialności,
2. do roku 1864 w Cesarstwie Austriackim obowiązywał zakaz przemieszczania się Żydów z miejsca na miejsce, tak, że dopiero po tym roku następuje napływ ludności żydowskiej do Krosna. Stąd największy procentludności miasta Żydzi osiągają w 20-leciu międzywojennym (ok. 20%).

Bibliografia

• Krosno Janusz Michalak rok 2002
• Krosno i okolice Janusz Michalak rok 1998

Muzea

• W Muzeum Podkarpackim w Krośnie znajduje się największa w Polsce kolekcja lamp naftowych
• Muzeum Rzemiosła w Krośnie
• Muzeum Marii Konopnickiej w Żarnowcu k. Krosna
• Skansen Przemysłu Naftowego w Bóbrce k. Krosna

Edukacja

• Zespół Szkół Muzycznych im. I. J. Paderewskiego w Krośnie
• Szkoła Podstawowa nr 4 im. E.Kolanki w Krośnie
• Szkoła Podstawowa nr 6 w Krośnie im. Janusza Korczaka
• Szkoła Podstawowa nr 7 im. Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Krośnie
• Szkoła Podstawowa nr 8 im. "Dar Górników" w Krośnie
• Gimnazjum nr 1 w Krośnie
• Gimnazjum nr 2 w Krośnie
• Gimnazjum nr 3 w Krośnie
• Gimnazjum nr 4 w Krośnie
• Gimnazjum nr 5 w Krośnie
• Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych nr 1 im. Jana Szczepanika w Krośnie
• Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych nr 2 im. Ks. Stanisława Szpetnara w Krośnie ("Bursa")
• Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych nr 3 im. Stanisława Staszica w Krośnie ("Mechanik")
• Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych nr 4 im. Ignacego Łukasiewicza w Krośnie ("Naftówka")
• Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych nr 5 w Krośnie ("Elektryk")
• Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych nr 6 w Krośnie ("Budowlanka")
• I Liceum Ogólnokształcące im. Mikołaja Kopernika w Krośnie
• II Liceum Ogólnoksztalcace im. Konstytucji 3 Maja w Krośnie
• Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Krośnie
• Państwowe Pomaturalne Studium Kształcenia Animatorów Kultury i Bibliotekarzy w Krośnie
• Akademia Górniczo-Hutnicza w Krakowie Oddział w Krośnie
• Centrum Kształcenia Ustawicznego
• Niepubliczna Szkoła Biznesu
• Policealne Studium Zawodowe "Wszechnica"
• Policealna Szkoła Detektywów i Pracowników Ochrony "O"CHIKARA"
• Wieczorowa Szkoła Policealna Pracowników Służb Społecznych
• Wyższa Szkoła Informatyki i Zarządzania w Rzeszowie Oddział w Krośnie
• Podkarpackie Towarzystwo Edukacji Alternatywnej "Wszechnica"
• Państwowe Liceum Sztuk Plastycznych w Krośnie

Sport

• KSŻ Krosno - klub żużlowy
• Automobilklub Małopolski
• Górskie Zawody Balonowe w Krośnie
• Krośnieńska Amatorska Liga Halowa
• Krośnieński Klub Biegacza - MOSiR Krosno
• Krośnieński Klub Kyokushin Karate
• Oficjalna strona KKS Karpaty Krosno

Zobacz też:

Zobacz Wikinews na temat Podkarpacia

Zobacz galerię na Wikimedia Commons:
Krosno

• miasta w Polsce
• Związek Miast Polskich

Linki zewnętrzne

• Oficjalna strona Urzędu Miasta Krosna
• Krośnieński portal internetowy Krosno24
• Krośnieński portal internetowy XQ
• Krosno dla Ciebie, Krosno4U
• Portal Szczepu Harcerskiego "Górskie Bractwo" z Krosna
• Krośnieńska Biblioteka Publiczna
• Aeroklub Podkarpacki - Szkoła Lotnicza w Krośnie
• Widokówki z Krosna z lat 1898-2004
• Zdjęcie satelitarne w Google maps

Powiaty województwa podkarpackiego

Miasta na prawach powiatu: Krosno Przemyśl Rzeszów Tarnobrzeg
Powiaty: bieszczadzki brzozowski dębicki jarosławski jasielski kolbuszowski krośnieński leski leżajski lubaczowski łańcucki mielecki niżański przemyski przeworski ropczycko-sędziszowski rzeszowski sanocki stalowowolski strzyżowski tarnobrzeski